Σπήλαιο Βλάχου (Κωστάκη), μεγάλα Όντρια

 Το σπήλαιο βρίσκεται στα μεγάλα Όντρια σε ένα τερέν γεμάτο δολίνες στα 1530μ υψόμετρο. Τα Όντρια είναι στην ουσία μία προέκταση του όρους Βόιο προς τα ανατολικά. Χωρίζονται σε μικρά και μεγάλα με το ρέμα Γαλέσοβο να είναι το φυσικό σύνορό τους. Η σπηλιά του Βλάχου ή Κωστάκη είναι οριζόντια με μήκος 130 μέτρα περίπου και τη συνοδεύει μία ιστορία παράδοσης και μύθου. Κάποτε ο Κωστάκης ανέβαινε με τα ζωντανά του κάθε καλοκαίρι στα Όντρια. Αν και είχε πολλά ζώα ήταν παραδόπιστος και έκλεβε τους άλλους βλάχους. Αυτοί τον κυνήγησαν αλλά τους ξέφυγε. Έτσι συνεννοήθηκαν να σφάξουν ένα ζώο και να τον προσκαλέσουν πριν το γάμο του.  Αυτός πείστηκε και οι βλάχοι τον αποτελείωσαν, ρίχνοντας το σώμα του στη σπηλιά που πήρε το όνομά του.

Σχετικά με το σπήλαιο, η είσοδος του βρίσκεται στην άκρη δολίνης, από τις πολλές που βρίσκονται διάσπαρτες στα Όντρια. Είναι βαραθρώδους διατομής και εισέρχεται κανείς μετά από αντιστήριξη. Κατόπιν περπατάμε για μερικά μέτρα σε κατηφορικό διάδρομο και σύντομα συναντάμε ξύλινη σκάλα που μας βοηθάει να κατεβούμε δύο απότομα μέτρα με αρκετή προσοχή. Ακολουθεί στενή διάκλαση με κοράλια στα τοιχώματα και ύψος οροφής στα 15 μέτρα. Στο τέλος αυτής υπάρχει όμορφος διάκοσμος και το σπήλαιο κάνει δύο απανωτές στροφές. Μετά και από τη 2η στροφή του αγωγού υπάρχει όμορφη αψίδα με διάκοσμο στην οροφή. Πλούσιος λιθωματικός διάκοσμος κατά σημεία με αρκετά γκουρ στο δάπεδο μαρτυράνε την έντονη παρουσία νερού κάποτε. Στο τέλος του σπηλαίου συναντάμε ανηφορική συνέχεια που χρειάζεται σκαρφάλωμα, ωστόσο σταματάει μετά από μερικά μέτρα. Εντύπωση προκαλεί ότι είναι ιδιαίτερα λασπωμένη που δείχνει σα να εισχωρεί νερό από εκεί. Γενικά το σπήλαιο είναι στεγνό και παρουσιάζει τη μορφολογία αγωγού που διαβρώθηκε από το νερό. Η εξερεύνηση έγινε τον Ιούλιο του 2024 από μέλη του Πρωτέα, στα πλαίσια γυρισμάτων της εκπομπής Άγρια Ελλάδα. Αρκετές πληροφορίες για το σπήλαιο, τις παραδόσεις του και την ιστορία της περιοχής μπορεί να βρει κανείς και στο βιβλίο του Άρη Μπακαίμη "Τα Όντρια το βουνό μας".

Σπήλαιο Μπουραζάνι Ι, Κόνιτσα, Ήπειρος

 Το σπήλαιο βρίσκεται δυτικά της Κόνιτσας, στην περιοχή που ονομάζεται Μπουραζάνι. Εκεί κοντά υπάρχει αρτεσιανή πηγή σοβαρής παροχής, η οποία περνάει από δύο νεροτριβές και συνεχίζει την πορεία της προς την κοίτη του Άωου. Το σπήλαιο βρίσκεται στο πρανές της κοίτης, πολύ κοντά στην ένωση της πηγής με τον Αώο και περίπου ένα χιλιόμετρο νοτιότερα της γέφυρας στο Μπουραζάνι. Το ιδιαίτερο του σπηλαίου είναι ότι διανοίγεται σε τραβερτίνη, ένα πέτρωμα από ρίζες, κλαδιά, λάσπη συγκολλημένα με ασβεστιτικό υλικό. Γενικά όλο το πρανές σε εκείνο το σημείο έχει τραβερτινικές αποθέσεις, γεγονός που μαρτυράει πέρασμα νερού στο παρελθόν. Το σπήλαιο έχει μήκος 35 μέτρα περίπου. Αρχικά παρουσιάζει τη μορφή στενής διάκλασης, ύψους 4 μέτρων και πλάτους μισού. Στο τέλος της δημιουργεί ψηλά θάλαμο, ενώ μία οπή στα αριστερά μας εισάγει στο 2ο ευρύχωρο θάλαμο με όμορφο διάκοσμο. Από εκεί σκαρφαλώνουμε λίγο και ακολουθούμε στενό διάδρομο για λίγα μέτρα, όπου κατηφορίζουμε με αντιστηρίξεις. Εκεί το σπήλαιο κάνει στροφή και μετά από μερικά μέτρα τερματίζει. Βρέθηκαν οστά ζώων εντός. Να σημειωθεί ότι υπάρχει ιδιαίτερα όμορφος διάκοσμος στην οροφή αλλά στα τοιχώματα με ποικιλία σπηλαιοθεμάτων και χρωματισμών. Τα γεμάτα κοράλια τοιχώματα μαρτυρούν επίσης την παρουσία στάσιμου νερού. Εξερευνήθηκε από την ΕΣΕ και την Πετροχείλου τη δεκαετία του 1960, καθώς και από μέλη του Πρωτέα τον Ιούλη του 2024. Παραδίπλα υπάρχει και δεύτερο μικρότερο σπήλαιο αρκετά στενό και με όμορφο διάκοσμο. Φωτογραφικό υλικό από Ζάχαρη Άρη και Παπαδόπουλο Κώστα. Το σπήλαιο σαν μνημείο πολιτιστικής και γεωλογικής κληρονομιάς απαιτεί το σεβασμό και την προσοχή μας. Ιδιαίτερα κατατοπιστικό το άρθρο της σπηλαιολογικής ομοσπονδίας για την προστασία των σπηλαίων.

Μεταλλείο Άγκιστρου, Σέρρες

Το μεταλλείο προσεγγίζεται μετά από εύκολη πεζοπορία, που θα μας πάρει περίπου 40 λεπτά. Γενικά η ευρύτερη περιοχή γύρω από το Άγκιστρο αποτελούσε σημαντικό κέντρο μεταλλουργίας στη βόρεια Ελλάδα. Το γεγονός αυτό μαρτυρά και η τεράστιά συγκέντρωση σκωριών που βρέθηκαν έξω από το χωριό. Η περιοχή προσφέρει ένα μικρό δίκτυο μονοπατιών με τη σήμανση να είναι σε καλή κατάσταση. Το μεταλλείο παρουσιάζει δύο εισόδους που απέχουν ένα λεπτό και παρουσιάζουν μία μικρή υψομετρική διαφορά. Έχει αρκετούς διαδρόμους και διακλαδώσεις στο εσωτερικό του. Συναντάμε από στενούς αγωγούς μέχρι μεγάλους θαλάμους. Εντός υπάρχουν μικρές λίμνες με στάσιμα νερά και διάφορους χρωματισμούς. Το μεταλλείο εξερεύνησαν μέλη του Πρωτέα την άνοιξη του 2023.

Τρύπα Μιχάλη, Βέρμιο

 Πρόκειται για γνωστό σπήλαιο στο όρος Βέρμιο. Έχει βάθος 145 μέτρα και πρόκειται για το 2ο βαθύτερο βάραθρο της Μακεδονίας. Αρχικά φαίνεται ότι κατέβηκαν Ιταλοί σπηλαιολόγοι το 1988 για να ακολουθήσουν Γάλλοι το 1997. Το βάθος του μετρήθηκε από τους Γάλλους στα 195 μέτρα. Το 2014 έγινε αποστολή του Πρωτέα, όπου με σύγχρονα μέσα (distoX) το υπολογίσανε στα 145 μέτρα. Το 2021 τέσσερα μέλη του συλλόγου πραγματοποίησαν επανάληψη της κατάβασης προσθέτοντας κάποια βύσματα και φωτογραφίζοντας εκ νέου το βάραθρο. Διανοίγεται σε ασβεστόλιθο ενώ αρκετά πουλιά βρίσκουν καταφύγιο εντός του. Η πρόσβαση είναι εύκολη και γίνεται μέσω χωματόδρομου από το Σέλι και κατόπιν σε σηματοδοτημένο μονοπάτι διάρκειας 15 λεπτών. Σχετικά με την ονομασία του βαράθρου λέγεται ότι ο Μιχάλης έπεσε μέσα με τα πρόβατα του και βρέθηκε στον κάμπο της Βέροιας, στην περιοχή Σαραντόβρυσες.Λεπτομέριες της αποστολής του 2014 εδώ.

Σχετικά με τη μορφολογία του σπηλαίου θα μπορούσαμε να το χωρίσουμε σε τρία τμήματα. Αρχικά στο 1ο κομμάτι συναντάμε βάραθρο βάθους 50 μέτρων με το φως να εισχωρεί μέχρι μεγάλο πατάρι. Το κομμάτι αυτό φωτίζεται αρκετά καλά λόγω του μεγάλου ανοίγματος της εισόδου. Στο πατάρι υπάρχει μεγάλη ποσότητα χώματος, κλαδιών, λάσπης και περιττωμάτων από τα πουλιά που βρίσκουν καταφύγιο στο σπήλαιο. 

Νεραϊδοσπηλιά, Παρνασσός

Πρόκειται για ένα αρκετά ιδιαίτερο και όμορφο οριζόντιο σπήλαιο στις ανατολικές απολήξεις του Παρνασσού. Για την πρόσβαση θα χρειαστεί πεζοπορία, ενώ προς το τέλος η διαδρομή γίνεται πιο βράχινη, όπου και τραβερσάρει σε ζωνάρι για να μας οδηγήσει σε μία άγρια γωνιά του βουνού. Το σπήλαιο παρουσιάζει εντυπωσιακές κλιμακωτές λίμνες υπερχείλισης από τις οποίες κάποιες είναι άδειες και κάποιες πλημμυρισμένες με κρυστάλλινο νερό. Από τα μισά της διαδρομής και μετά το σπήλαιο αλλάζει μορφολογία. Υπάρχει στενό πέρασμα που οδηγεί σε διάδρομο με όμορφο διάκοσμο στα τοιχώματα. Μετά από λίγα ακόμα μέτρα η διαδρομή τερματίζει σε ένα καταστόλιστο θάλαμο που δείχνει να έχει ανηφορική συνέχεια. Το σπήλαιο επισκέφτηκαν μέλη του Πρωτέα στις 22/05/2022. Η διαδρομή και στο wikiloc.

Ο τελικός θάλαμος πριν τη μεγάλη λίμνη

Βάραθρο Κουδουνότρυπας, Ίταμος, νότια Πίνδος

Πρόκειται για το βαθύτερο γνωστό σπήλαιο της ευρύτερης περιοχής του Ασπροπόταμου. Τα βάθος του είναι 115 μέτρα, διανοίγεται σε ασβεστόλιθο της ζώνης Πίνδου και βρίσκεται σε υψόμετρο 430 μέτρων στο όρος Ίταμος. Το όνομα του το πήρε από τις πέτρες που όταν πέφτουν μέσα στο βάραθρο "κουδουνίζουν". Για να το προσεγγίσουμε παίρνουμε το δρόμο από Πύλη για τη μονή Γκούρας και λίγο πριν υπάρχει μονοπάτι με αραιό ίχνος που σε δέκα λεπτά μας οδηγεί στο βάραθρο.

Ιστορικό εξερεύνησης: Η 1η εξερεύνηση της Κουδουνότρυπας φαίνεται να έγινε το 1961 από ντόπιους, οι οποίοι από την περιέργεια και την αγωνία τους για εξερεύνηση κατέβασαν άτομα μέσα σε ένα μεταλλικό κάδο! Τότε μετρήσανε το βάθος στα 116 μέτρα. Το μεταλλικό αυτό βαρέλι υπάρχει σκουριασμένο και χτυπημένο στον πάτο του σπηλαίου για να θυμίζει την πρώτη και άκρως ριψοκίνδυνη προσπάθεια. Η 1η σπηλαιολογική προσέγγιση έγινε από την ΕΣΕ το 1963 χωρίς ωστόσο να γίνει κατάβαση. Ο λόγος ήταν η έλλειψη βαρούλκου ενώ η τεχνική μονού σχοινιού δεν υπήρχε ακόμα. Το βάθος μετρήθηκε στα 120 μέτρα. Η ΕΣΕ θα επιστρέψει το 1978 με επικεφαλή το Γ. Αβαγιανό, όπου και θα πατώσει το σπήλαιο με τη νεόφερτη σχετική τεχνική μονού σχοινιού. Το βάθος θα μετρηθεί τότε στα 92 μέτρα. Το 1994 οι αναρριχητές Διβάνης Δημήτρης και Ζαφειριάδης Πασχάλης θα πραγματοποιήσουν κατάβαση. Το βάραθρο θα φωτιστεί και πάλι το 2011 στην αποστολή του Πρωτέα στην περιοχή. Το βάθος μετρήθηκε στα 115 μέτρα. Ο σύλλογος θα ξαναεπισκευτεί το βάραθρο τον Οκτώβρη του 2020.

Περιγραφή σπηλαίου: Το βάραθρο παρουσιάζει μία επικλινή κατάβαση στην αρχή όπου μας οδηγεί σε κάθετο και μονοκόμματο αγωγό. Τα τοιχώματα είναι σε γενικές γραμμές κατακόρυφα, ενώ μετά από 40 μέτρα η διατομή του αγωγού μεγαλώνει. Στα - 65 μέτρα υπάρχει πατάρι που στην ουσία είναι ένα άνοιγμα σε διπλανό παράλληλο αγωγό/βάραθρο. Ο ελλειψοειδής θάλαμος στον πάτο έχει διαστάσεις 7χ3 μέτρων, παρουσιάζει κατηφορική συνέχεια στη μία πλευρά του. Με προσεκτική καταρρίχηση δύο μέτρων και ένα μικρό διάδρομο οδηγούμαστε στον πάτο του γειτονικού βαράθρου. Στους δύο θαλάμους των βαράθρων υπάρχει απουσία διάκοσμου. Διάκοσμος υπάρχει στα τοιχώματα του αγωγού κατά σημεία.

Βιολογικές παρατηρήσεις: Το σπήλαιο παρουσιάζει έντονο βιολογικό ενδιαφέρον. Αρχικά βρέθηκε ζωντανό σπιτόφιδο! Επίσης υπήρχε μεγάλος βάτραχος (Χωματοφρύνος), ένας αρκετά μικρότερος και ευέλικτος (Πηδοβάτραχος) και ένας ακόμα νεκρός, μάλλον από πτώση. Ακόμα υπήρχαν δεκάδες μικρά σαλιγκάρια, ενώ παρατηρήθηκαν ένα μυριάποδο και μία αράχνη.

Η είσοδος του βαράθρου

Βάραθρο Γκάλιστα, Ανθοχώρι, Περιστέρι

Το σπήλαιο βρίσκεται στη βόρεια μεριά του όρους Περιστέρι, πάνω από το Ανθοχώρι. Εξερευνήθηκε από τη σπηλαιολογία Θεσσαλονίκης Πρωτέας στις 10 Οκτώβρη 2020, ενώ παράλληλα χαρτογραφήθηκε και φωτογραφήθηκε . Βρίσκεται στα 1820 μέτρα υψόμετρο σε ένα βράχινο ζωνάρι. Το βάθος του μετρήθηκε στα 52 μέτρα και διανοίγεται σε ασβεστόλιθο της ζώνης Πίνδου.

Πρόσβαση: Για να το πρoσεγγίσουμε θα ακολουθήσουμε ένα χωματόδρομο πάνω από το χωριό όπου θα μας οδηγήσει στα 1500 μέτρα υψόμετρο, ενώ από εκεί θα περπατήσουμε 40 λεπτά. Η ονομασία του βαράθρου είναι Γκάλιστα και η προέλευση της είναι από τα γκαίλια, πουλιά τα οποία βρίσκουν καταφύγιο στο σπήλαιο. Δεν βρέθηκε προηγούμενη σπηλαιολογική παρέμβαση (βιομηχανικά βίσματα ή σπιτ).

Περιγραφή σπηλαίου: Το φως εισχωρεί από την είσοδο στα πρώτα 18 μέτρα περίπου. Αρχικά έχουμε μία κατακόρυφη κατάβαση δέκα μέτρων και κατόπιν συνεχίζουμε σε επικλινή αγωγό για άλλα 8 μέτρα. Το δάπεδο είναι σκεπασμένο με παχιά στρώση από λάσπη και περιττώματα  πουλιών. Απουσία διάκοσμου. Κατόπιν το σπήλαιο παρουσιάζει μία μονοκόμματη κατάβαση 30 μέτρων σε σκοτεινό πλέον περιβάλλον. Πλέον έχουμε και την εμφάνιση όμορφου διάκοσμου στα τοιχώματα. Αρχικά καταλήγουμε σε λόφο από χώμα και γουανό και κατόπιν κατηφορίζουμε στην τελική αίθουσα του σπηλαίου. Στο ένα τοίχωμα υπάρχει μικρή συνέχεια με καθαρό διάκοσμο. Το υπόλοιπο κομμάτι κατηφορίζει για να καταλήξει σε μικρή εσοχή κάτω από κατακριμνήσεις.

Το εν λόγω βάραθρο προστίθεται και αυτό στον κατάλογο του συλλόγου με τα σπήλαια του Περιστερίου και να σημειωθεί ότι είναι και το βαθύτερο εξερευνημένο μέχρι στιγμής του ορεινού όγκου. Το 2011 είχε πραγματοποιηθεί αποστολή από την ανατολική μεριά κοντά στο Χαλίκι, ενώ το 2016 έρευνες γίνανε από τον Πρωτέα και στη δυτική μεριά του βουνού.

Η είσοδος

Τρύπα Βολιώτη, Κόζιακας, νότια Πίνδος

 Η τρύπα του Βολιώτη βρίσκεται στον Κόζιακα σε υψόμετρο 1750 μέτρων. Διανοίγεται σε ασβεστόλιθο και έχει βάθος 93 μέτρα. Παρουσιάζει μεγάλη είσοδο διαστάσεων 16x7 μέτρα ενώ φιλοξενεί και μία μεγάλη αποικία πουλιών που βρίσκουν καταφύγιο εντός του. Δεν παρουσιάζει διάκοσμο, ενώ στον πάτο φιλοξενεί ένα μικρό παγετώνα. 

Προέλευση ονομασίας: Ο μύθος λέει ότι ένας τσοπάνος ονόματι Βολιώτης είδε να γκρεμίζεται εδώ ένα από τα πρόβατά του για να φανεί μέρες αργότερα στο Γοργογύρι και να αποτελέσει πλούσιο γεύμα για τους ντόπιους. Όταν το έμαθε ο Βολιώτης, έριξε επίτηδες νέο πρόβατο στο βάραθρο για να χορτάσουν οι Γοργογυριώτες. Ακολούθησε και ένα τρίτο, γεγονός που πυροδότησε την οργή του αφεντικού του Βολιώτη που δεν δίστασε να πετάξει τον τσομπάνο του στο βάραθρο. Σε ανάμνησή του γεγονότος το βάραθρο φέρει το όνομά του.

Ιστορικά στοιχεία: Η πρώτη κατάβαση έγινε το 2002 από τον αναρριχητή  Δημήτρη Διβάνη με τη βοήθεια του Χρήστου Παπαγιαννάκη και ντόπιων για το κουβάλημα των υλικών. Από σπηλαιολογικής προσέγγισης κατάβαση είχε γίνει από τη σπηλαιολογία Θεσσαλονίκης Πρωτέας το 2011, χωρίς να πατωθεί το εντυπωσιακό βάραθρο. Το 2020 ο σύλλογος επέστρεψε οργανώνοντας αποστολή στα μέρη όπου και κατάφερε την πρώτη κατάβαση σπηλαιολόγων, ενώ παράλληλα γίνανε μετρήσεις για το βάθος του και καλύφθηκε σε κάποιο βαθμό από φωτογραφικής απόψεως. 

Πρόσβαση: Για την πρόσβαση θα χρειαστούμε όχημα 4x4 προκειμένου να τερματίσουμε κακό χωματόδρομο που ξεκινάει από την Ελάτη για να φτάσει στη θέση Κανάλια στα 1500 μέτρα υψόμετρο. Από εκεί θα χρειαστεί πεζοπορία για 1:30 ώρα σε δύσκολο τερέν προκειμένου να φτάσουμε στην είσοδο του βαράθρου στα 1750μ.

Μορφολογία: Αν και γενικά τα τοιχώματα της εισόδου είναι κάθετα, στη ΒΑ μεριά του βαράθρου δημιουργείται επικλινής κατάβαση. Μετά από λίγα μέτρα αποκτάει καθετότητα για να καταλήξει σε πατάρι μετά από 4 μέτρα. Αυτό καλύπτει ένα μέρος της διατομής της τρύπας και μετά ακολουθεί κατάβαση 20 μέτρων στο κενό, ενώ υπάρχει και ένας μικρότερος αγωγός που χρίζει εξερεύνησης. Κατόπιν προσγειωνόμαστε σε βράχο και η διατομή αλλάζει, ενώ το απέναντι τοίχωμα απέχει αρκετά μέτρα. Μετά από 15 μέτρα κατάβασης πάνω σε σχετικά επικλινή βράχο, το σπήλαιο αποκτάει καθετότητα και πάλι. Η κατάβαση ωστόσο συνεχίζει δίπλα σε βράχο. Το φως πλέον σταματάει να εισχωρεί, ενώ έχουμε και μία πρώτη εικόνα του πάτου. Μετά από μία κατάβαση 45 μέτρων θα πατήσουμε τον πάγο του Βολιώτη. Από εκεί θα κατηφορίσουμε λίγο για να φτάσουμε στο χαμηλότερο σημείο του θαλάμου, όπου θα βρούμε δύο συνέχειες, η μία κατηφορική σε στενό αγωγό για λίγα μέτρα και η άλλη ψηλότερα σε σημείο που θέλει αναρρίχηση. Η διατομή του θαλάμου είναι 8,8x10,6μ. 

Ο Βολιώτης από ψηλά (φωτό Σ.Κουντουράς)

Μεγάλο σπήλαιο Πάχνης, Ξάνθη

 Το σπήλαιο βρίσκεται αρκετά κοντά στο δρόμο στο πρανές ενός μικρού ρέματος. Αν και οριζόντια είσοδο διαρκώς κατηφορίζει. Αρχικά παρουσιάζει ένα κατηφορικό θάλαμο με καταπτώσεις και ογκόλιθους. Κατόπιν έχει κατέβασμα 2 μέτρων σε πεσμένο βράχο που χρειάζεται προσοχή. Έπειτα συναντάμε μεγάλο θάλαμο που σε ένα σημείο του στο δάπεδο μας δίνει μία ακόμα κατηφορική συνέχεια. Μέχρι αυτό το σημείο υπάρχει απουσία διάκοσμου. Στη συνέχεια ωστόσο το σπήλαιο αποκτάει μεγαλύτερο ενδιαφέρον αφού ο θάλαμος που ακολουθεί έχει καταστόλιστο δάπεδο. Ένα ακόμα τεχνικό και στενό πέρασμα μας οδηγεί σε νέο θάλαμο με πλούσιο διάκοσμο, ενώ συνεχίζοντας και μετά από ένα ακόμα στενό πέρασμα φτάνουμε σε θάλαμο εντυπωσιακών διαστάσεων. Από εκεί υπάρχουν αρκετά σημεία για εξερεύνηση. Ένα από αυτά και μάλλον τοπ μεγαλύτερο συνεχίζει με τη μορφή ενός μικρού φαραγγιού. Μέτα από κάποιες στροφές προοδευτικά τερματίζει. Το φωτογραφικό υλικό είναι από την εξερεύνηση μελών του συλλόγου "Σπηλαιολογία Θεσσαλονίκης Πρωτέας".

Ο μεγαλύτερος θάλαμος του σπηλαίου

Μικρό σπήλαιο Πάχνης, Ξάνθη

 Στα απομονωμένα Πομακοχώρια της Ξάνθης βρίσκεται το μικρό σπήλαιο της Πάχνης. Συγκεκριμένα λίγο μετά το χωριό και πάνω στο δρόμο θα συναντήσουμε την είσοδο του σπηλαίου. Πρόκειται για τεχνικό σπήλαιο με περάσματα που χρειάζονται προσοχή. Αρχικά θα κατεβούμε με αντιστήριξη 2 μέτρα και κατόπιν θα βρούμε στενό πέρασμα. Μετά το πέρασμα εισερχόμαστε σε μεγάλο θάλαμο με πλούσια διάκοσμο. Συνεχίζουμε να κατηφορίζουμε και μετά από 2ο στενό και κατηφορικό πέρασμα μπαίνουμε σε θάλαμο με διατομή σαν υπόγειου φαραγγιού. Ο διάκοσμος συνεχίζει να εντυπωσιάζει με εναλλαγή καφέ και άσπρων σπηλαιοθεμάτων. Στο τέλος του διάδρομου υπάρχει κατάβαση 4 μέτρων που απαιτεί τη χρήση σχοινιού. Το σπήλαιο συνεχίζει σαν υπόγειο φαράγγι, ενώ σχηματίζει και άλλη κατεβασιά αμέσως μετά. Μέλη του Πρωτέα το εξερεύνησαν το Σεπτέμβρη του 2020.

Η κατηφορική και γεμάτη κατακριμνήσεις είσοδος

το στενό πέρασμα που ακολουθεί

όμορφος διάκοσμος αμέσως μετά

Γιοβάννι Λάκκος, Φωλιά, Καβάλα

Το σπήλαιο ανήκει στο όρος Σύμβολο στο νομό Καβάλας, κοντά στο χωριό της Φωλιάς. Είναι το 4ο βαθύτερο σπήλαιο στη Μακεδονία με βάθος 144 μέτρα. Διανοίγεται σε μάρμαρο, ενώ θα συναντήσουμε και σχιστόλιθο. Παρουσιάζει δύο εισόδους οι οποίες μετά από 30 μέτρα ενώνονται σε ένα εντυπωσιακών διαστάσεων κοινό αγωγό. Και από τις δύο εισόδους υπάρχουν μονοκόμματες καταβάσεις άνω των 100 μέτρων, με το σπηλαιοεξερευνητή να είναι στο κενό. Στο δάπεδο του βαράθρου και κάτω από τις εισόδους έχουν σχηματιστοί λόφοι από γουανό και φερτά υλικά. Ακόμα θα συναντήσουμε αρκετό διάκοσμο στα τοιχώματα καθ'όλη την κάθοδο, ενώ υπάρχει και εντυπωσιακός σταλαγμίτης, ύψους 9 μέτρων. Το όνομα το πήρε από κάποιον κτηνοτρόφο με το όνομα Γιοβάννη, τον οποίο ρίξανε στο βάραθρο μαζί με το γιό του. Εικάζεται ότι έχουνε πέσει μέσα άνθρωποι και στον εμφύλιο. 

Το βάραθρο έχουν επισκεφτεί αρκετές φορές τα μέλη της σπηλαιολογίας Θεσσαλονίκης Πρωτέας.

Οι δύο είσοδοι από το δάπεδο

η μικρή είσοδος

Βάραθρο Λυκαντώνη, Όλυμπος

Πρόκειται για κατακόρυφο σπήλαιο βάθους 17 μέτρων στη βόρεια πλευρά του Ολύμπου. Αρχικά κατεβαίνουμε 5 μέτρα, όπου συνεχίζουμε σε επικλινές βράχο με φερτά υλικά. Μετά από άλλα πέντε μέτρα υπάρχει αλλαγή και κατάβαση 7 μέτρων που οδηγεί και στον τελικό θάλαμο του σπηλαίου. Εκεί βρέθηκαν πολλά οστά, σκουπίδια και ένα σχοινί. Το πέτρωμα είναι κροκαλοπαγές αλλά στον τελικό θάλαμο υπάρχει εναλλαγή πετρώματος. Το βάραθρο παρουσιάζει διάκοσμο και παρόμοιο μοτίβο με τα σπήλαια στην Πέτρα Ολύμπου, απ' όπου είναι και σχετικά κοντά. Εξερευνήθηκε από μέλη της σπηλαιολογίας Θεσσαλονίκης Πρωτέας στις 23/05/2020.

η είσοδος

τα πρώτα μέτρα της κατάβασης

Βάραθρο Πελέ, Βροντού, Όλυμπος

Το σπήλαιο βρίσκεται στην τοποθεσία Καρανίκα, ΒΑ της Βροντού.  Πρόκειται για μονοκόμματο βάραθρο βάθους 15 μέτρων. Στην αρχή έχει τη μορφή στενού αγωγού και μετά από τρία μέτρα ανοίγει σαν θόλος. Η κυκλικής διατομής αίθουσα έχει όμορφο διάκοσμο στα τοιχώματα αλλά και δυστυχώς αρκετά γραμμένα και σκουπίδια. Στο κέντρο βρίσκεται κώνος κορημάτων. Πλευρικά στα τοιχώματα υπάρχει μικρή συνέχεια που οδηγεί σε θάλαμο μέσα σε κατακριμνήσεις. Το σπήλαιο εξερεύνησαν μέλη του Πρωτέα, στις 23/05/2020 όπου και το καθάρισαν από τα σκουπίδια.

άποψη του θόλου

Βάραθρο Βαλότρυπας, όρος Μαυροβούνι, Μαγνησία

Ο τελικός θάλαμος του σπηλαίου με το χαμηλότερο σημείο του στα -264 μέτρα

Το σπήλαιο βρίσκεται στο όρος Μαυροβούνι, που θεωρείται και ως απόληξη του Πηλίου προς το βορρά. Εδαφικά ανήκει στο δήμο Κεραμιδίου, νομό Μαγνησίας. Η ονομασία προέρχεται από τα νεκρά βουβάλια που ρίχνανε μέσα (βουβαλότρυπα>βαλότρυπα). Το σπήλαιο διανοίγεται σε μάρμαρα και βρίσκεται πολύ κοντά στο σημείο ένωσης με σχιστόλιθους και γνεύσιους.

Χρονικό εξερευνήσεων: Η πρώτη κατάβαση έγινε από τον Αυτζή Γιώργο και μέλη της Ελληνικής Σπηλαιολογικής Εταιρίας, όπου διαπιστώθηκε το μεγάλο βάθος του βαράθρου, χωρίς ωστόσο να φτάσουν στον πάτο. Το 2004 μετά από δύο αποστολές που θα οργανώσει ο Χείρων σε συνεργασία με το ΣΕΛΑΣ οι προσπάθειες θα στεφθούν με επιτυχία καθώς θα φτάσουν στο βαθύτερο σημείο του. Υπεύθυνος των αποστολών ήτανε ο Βαξεβανόπουλος Μάρκος. Τότε θα γίνει και η πρώτη εκτίμηση του βάθους,  στα -250 μέτρα, χωρίς ωστόσο να χαρτογραφηθεί. Ημιτελείς καταβάσεις θα γίνουνε επίσης το 2009 και το 2014 από μέλη του Πρωτέα και του Χείρων, ενώ το 2013 θα το επισκεφτούν μέλη του ΣΠΕΛΕΟ. Το 2019 ο Πρωτέας θα χαρτογραφήσει το βάραθρο με DistoX βγάζοντας το βάθος στα 264 μέτρα. Αναλυτικότερα η αποστολή στην έκθεση αναφοράς.

Βάραθρο Αλώνια, Βραδέτο, Τύμφη

Βάραθρο βάθους 70 μέτρων που εντυπωσιάζει με το άνοιγμά του. Βρίσκεται στο χωριό του Βράδετου, λίγο πιο νότια από τα τελευταία εγκαταλελειμμένα σπίτια. Στην καταγραφή των σπηλαίων της περιοχής είναι το ΤΖ20, ενώ οι κάτοικοι του χωριού το ονομάζουν Σπέρα. Πρόκειται για ένα κατακόρυφο πηγάδι, τυπικής μορφολογίας για τα βάραθρα της Τύμφης (shaft ή pit) με αρκετή βλάστηση στα τοιχώματα του. Λόγω του μεγάλου ανοίγματος το φως εισχωρεί μέχρι τον πάτο του. Εκεί υπάρχει συνέχεια σε μικρό θάλαμο που προσεγγίζεται με αναρρίχηση. Δυστυχώς και αρκετά σκουπίδια και μικρή παρουσία διάκοσμου.

Χρονικό εξερευνήσεων*:
1975: Κατάβαση από Άγγλους και Αυστραλούς
1977: Το βάραθρο επισκέπτονται Αμερικάνοι σε μία μεγάλη αποστολή με επικεφαλής το Will Howie
1979: Το Westminster speleological group θα κατέβει στ' Αλώνια. Θα βρούνε χειροβομβίδες και ένα διαβρωμένο σπαθί το οποίο θα ανεβάσουν στην επιφάνεια
2004: Ο ΣΕΛΑΣ πραγματοποίησε αποστολή στο Βραδέτο σε συνεργασία με Γάλλους και Ιταλούς.
2016: Ο Πρωτέας εντόπισε το σπήλαιο και την ίδια χρονιά θα γίνει ημιτελής κατάβαση
2018: Το Φλεβάρη του 2018 στην 1η αποστολή που θα οργανώσει ο σύλλογος, μέλη του θα πατώσουν το εντυπωσιακό βάραθρο χαρτογραφώντας και φωτογραφίζοντας το.
* Πιθανό να υπάρχουν και άλλες καταβάσεις στο βάραθρο, δεν υπάρχει ωστόσο κάποια επίσημη καταγραφή για να το γνωρίζουμε.

η διατομή του σπηλαίου όπως αυτή φαίνεται από τα -70μ

χιονισμένα Αλώνια, φλεβάρης 2018

Σπήλαιο Άρτεμης, Πέτρα, Όλυμπος

Το σπήλαιο βρίσκεται κοντά στην Πέτρα Ολύμπου. Διανοίγεται σε κροκαλοπαγές πέτρωμα και έχει βαραθρώδη είσοδο. Η όδευση εντός πηγαίνει προς τα κάτω μέσα από κατακριμνήσεις και στενά περάσματα, ώσπου φτάνει στα είκοσι μέτρα βάθος. Στο τέλος συναντάμε στενή διάκλαση η οποία προοδευτικά κλείνει. Υπάρχει όμορφος διάκοσμος σε αρκετά σημεία και αρκετοί χρωματισμοί στα σπηλαιοθέματα. Το σπήλαιο εξερεύνησαν και χαρτογράφησαν μέλη της σπηλαιολογίας Θεσσαλονίκης Πρωτέας.

Βάραθρο Σκάλας, Βραδέτο, Ήπειρος

Το βάραθρο βρίσκεται δίπλα στο μονοπάτι της Σκάλας Βραδέτου. Το προσεγγίζουμε από τη μεριά του Βραδέτου και η πρόσβαση σε αυτό είναι αρκετά σύντομη. Διανοίγεται σε ασβεστόλιθο και έχει συνολικό βάθος 36 μέτρα. Στα 26 μέτρα υπάρχει πατάρι όπου μπορούμε να βγούμε από το σχοινί. Εκεί το σπήλαιο παρουσιάζει δύο κατακόρυφες συνέχειες. Η μία μετά από πέντε μέτρα μας οδηγεί σε θάλαμο με πλούσιο διάκοσμο και αρκετές κατακριμνήσεις στο δάπεδο. Η άλλη καταλήγει μετά από δέκα μέτρα σε μικρό θάλαμο και στο βαθύτερο τμήμα του βαράθρου. Βρέθηκαν αρκετές φιάλες καπνογόνου. Η είσοδος έχει τη μορφή διάκλασης που διακόπτεται από ένα σφηνωμένο βράχο. Το φωτογραφικό υλικό είναι από αποστολή που πραγματοποίησε ο σύλλογος σπηλαιολογίας Θεσσαλονίκης Πρωτέας τον Οκτώβρη του 2019.

η είσοδος του βαράθρου

Σπήλαιο Γάκη, Λίμνη Πλαστήρα, Καρδίτσα

Το σπήλαιο βρίσκεται ανατολικά του χωριού Έλατος, μέσα στη χαράδρα με το όνομα "Κρεμαστό Νερό". Πιθανό να πρόκειται για παλιά κοίτη υπόγειου ποταμού και διανοίγεται σε ασβεστόλιθο. Έχει περίπου 200 μέτρα μήκος διαδρόμων και στο τέλος του αγωγού, ο οποίος κατηφορίζει απότομα, καταλήγει σε σιφόνι. Πήρε το όνομά του από το Θύμιο Γάκη λήσταρχο της περιοχής των ανατολικών Αγράφων που λέγεται ότι έβρισκε καταφύγιο στη σπηλιά. Ο Γάκης το 1884 απήγαγε και την κόρη ενός επιφανή και πλούσιου τσέλιγκα (Ν.Αβέρωφ) και πιθανόν να την έκρυψε κάποιο διάστημα και στο σπήλαιο αυτό. Φιλοξενεί μεγάλο αριθμό νυχτερίδων και το δάπεδο έχει αρκετή ποσότητα γουανό σε κάποια σημεία. Επίσης πέρα από τη βιολογική του αξία παρουσιάζει και παλαιοντολογικό ενδιαφέρον μιας και τη δεκαετία του 1950 είχανε βρεθεί οστά και δόντια της σπηλαίας άρκτου (ursus spelaeus) κοντά στην είσοδο. Στα τοιχώματα του αγωγού υπάρχει όμορφος διάκοσμος με ποικιλία σπηλαιοθεμάτων. Παράλληλα μικρότεροι διάδρομοι υπάρχουν εκατέρωθεν της κύριας διαδρομής. Το σπήλαιο εξερευνήθηκε το 1987 από το ΣΠΕΛΕΟ και μετέπειτα από το Σπηλαιολογικό όμιλο Καρδίτσας. Δυστυχώς έχει υποστεί αρκετές καταστροφές, ενώ σε πολλά σημεία είναι βαμμένο με σπρέι..Δέκα μέτρα χαμηλότερα του σπηλαίου και στη διάνοιξη ενός δρόμου ακούγεται έντονα νερό που πιθανό να συνδέεται με το σιφόνι του σπηλαίου ψηλότερα.

το φως από την είσοδο

Σπήλαιο Δρυάδων, Λιβερά Ξάνθης

Το σπήλαιο βρίσκεται κοντά στο εγκαταλελειμμένο χωριό των Λιβερών στο νομό Ξάνθης. Θα χρειαστούμε 20 λεπτά πεζοπορίας για την προσέγγιση του, στο δρόμο που ενώνει τα κάτω Λιβερά με τον σιδηροδρομικό σταθμό στους Τοξότες. Είμαστε στην πλαγιά πάνω από το Νέστο στα 290μ υψόμετρο και σε αρκετά απομονωμένη περιοχή. Κάποια σημεία δίνουνε και όμορφη θέα στο ποτάμι. Το σπήλαιο έχει οριζόντια είσοδο που την κλείνει μερικώς σιδερένια καγκελόπορτα. Με το που εισέλθουμε το σπήλαιο κατηφορίζει σε διάδρομο με αρκετές καταπτώσεις. Κατόπιν καταλήγουμε στην κεντρική και μεγαλύτερη αίθουσα με αρκετό διάκοσμο. Περιμετρικά αυτής υπάρχουν μικρά παρακλάδια και θάλαμοι, που ωστόσο δεν παρουσιάζουν αξιόλογη συνέχεια αλλά έχουνε και αυτά με τη σειρά τους σεβαστό διάκοσμο. Το σπήλιο πρωτοεξερευνήθηκε από την ΕΣΕ το 1971, ενώ το 1940 αποτέλεσε καταφύγιο στον πόλεμο. Διανοίγεται σε ασβεστόλιθο. Η σπηλαιολογία Θεσσαλονίκης Πρωτέας το εξερεύνησε στις 21/07/2019.

ρκετός διάκοσμος στον κεντρικό θάλαμο

η είσοδος

Σπήλαιο Αετοφωλιάς, Άγιος Ακάκιος, Καρδίτσα

Το σπήλαιο βρίσκεται λίγο πιο έξω από το χωριό του Άγιου Ακάκιου σε χαμηλή βλάστηση στα 460μ. υψόμετρο. Είναι περιφραγμένο με σήτα και η είσοδός του είναι βαραθρώδους διατομής 5 μέτρων περίπου και κατά συνέπεια χρειάζεται ένα μικρό σχοινί. Διανοίγεται σε μάρμαρο, ενώ σε αρκετά σημεία του το πέτρωμα είναι κροκαλοπαγές. Πρόκειται για ένα μονοκόμματο αγωγό μεγάλων διαστάσεων μήκους 150 μέτρων περίπου και με ύψος οροφής στα 8 μέτρα κατά μέσο όρο. Σε κάποια σημεία στρίβει και στενεύει για να μεγαλώσει και πάλι. Φιλοξενεί μεγάλο αριθμό νυχτερίδων και όλο το δάπεδο είναι καλυμμένο με αρκετό γουανό. Επίσης στο παρελθόν φαίνεται να αποτέλεσε καταφύγιο σε περιόδους πολέμου και μάλιστα σε αρκετό πληθυσμό λόγο του μεγέθους του. Είναι γραμμένο σε πολλά σημεία με ημερομηνίες από 1900 μέχρι σήμερα.. Αρκετός διάκοσμος σε σημεία, με εντυπωσιακές κουρτίνες πολλών μέτρων. Το σπήλαιο εξερεύνησαν μέλη του ΣΟΚ και του Πρωτέα.

Πλούσιος διάκοσμος στα τοιχώματα λίγο μετά την είσοδο

Η κατηφορική είσοδος