Υπόγειο ποτάμι Καϊμακιά, Θεσσαλικά Άγραφα

Ο υπόγειος ποταμός του Καϊμακιά βρίσκεται κοντά στο ορειβατικό καταφύγιο Αγράφων σε υψόμετρο 1450μ. καθώς και στον οικισμό Μέγα ρέμα. Τα νερά που εξέρχονται από το στόμιο της εισόδου, κυρίως τους μήνες της Άνοιξης, τροφοδοτούν το ρέμα "Μπούνου" και αυτό με τη σειρά του το Καριτσιώτικο ρέμα. Ο Καϊμακιάς είναι το μεγαλύτερο σπήλαιο του νομού Καρδίτσας με μήκος διαδρόμων κοντά στα 500 μέτρα και το όνομα του προήλθε από κάποιο κτηνοτρόφο της περιοχής. Παράλληλα είναι και ένα από τα μεγαλύτερα υπόγεια ποτάμια της Θεσσαλίας. Εξερευνήθηκε πλήρως το 2005 κατά την 8η πανελλήνια σπηλαιολογική συνάντηση στην Καρδίτσα, ενώ σημαντική ήτανε η  συμβολή του ΣΟΚ για την εξέλιξη της εξερεύνησης. Το σπήλαιο βρίσκεται πάνω σ΄τα πρώτα σύνορα Ελλάδας-Τουρκίας όπως αυτά διαμορφώθηκαν το 1830. Αναφέρεται από τότε με το όνομα του Καϊμακιά στους χάρτες και τα συνοριακά έγγραφα εκείνης της εποχής.
Χαρακτηρίζεται ως υπόγειο ποτάμι που αποτελείται από μία ανενεργή κοίτη, ενώ η ενεργή διακόπτεται από ένα πλημμυρισμένο τμήμα (σιφόνι) στη μέση περίπου χωρίζοντάς την σε δύο μέρη.
Συνεπώς μπορούμε να πούμε ότι τα μέρη του σπηλαίου είναι:
Α. Η πάνω ανενεργή κοίτη, η οποία βρίσκεται 15 μέτρα ψηλότερα από την ενεργή. Έχει δύσκολη πρόσβαση και απαιτεί τη χρήση σχοινιού και σπηλαιολογικού εξοπλισμού. Θα χρειαστεί να προσεγγίσουμε το σπήλαιο από ψηλότερα, να δέσουμε σε μεγάλο έλατο και να γίνει κατάβαση 40 μέτρων περίπου. Στο πάνω σπήλαιο υπάρχει ένας κεντρικός αγωγός με δύο μικρές διακλαδώσεις. Παρουσιάζει τα χαρακτηριστικά παλιάς κοίτης και τα ίχνη της διάβρωσης από το νερό που άνοιξε τον αγωγό είναι εμφανή. Υπάρχει αρκετός διάκοσμος αλλά και σημεία όπου μεγάλοι σταλαγμίτες έχουνε σπάσει από την ανθρώπινη ανοησία. Στο τέλος η οροφή χαμηλώνει και το σπήλαιο κατηφορίζει για να καταλήξει σε σιφόνι, αφήνοντας ερωτηματικά για τη συνέχειά του. Στα μισά του αγωγού υπάρχει βάραθρο που μας κατεβάζει στην κάτω κοίτη.
Β1. Η κάτω κοίτη πίσω από το σιφόνι είναι το πιο όμορφο κομμάτι του σπηλαίου. H πρόσβαση σε αυτό το κομμάτι γίνεται από το βάραθρο του πάνω αγωγού. Πρόκειται για ένα μικρό υπόγειο φαράγγι με πολύ στενά τοιχώματα και μικρές καταβάσεις, όπου η προώθηση γίνεται με αντιστηρίξεις.  Το πλάτος του είναι στο ένα μέτρο και η κοίτη έχει όμορφο ασβεστιτικό υλικό καφέ χρώματος που άφησε η ροή νερού στο παρελθόν, ενώ τα τοιχώματα αποτελούνται από μαύρο μάρμαρο γεμάτα γλυφές. Μετά από 60 μέτρα περίπου συναντάμε το πλημμυρισμένο τμήμα το οποίο δε μας αφήνει να βγούμε από τη σημερινή είσοδο
Β2. Η κοίτη πριν το σιφόνι είναι ο ενεργός ποταμός και το πιο εύκολα προσβάσιμο κομμάτι του σπηλαίου. Η εντυπωσιακή είσοδος έχει ύψος 8 μέτρα περίπου και πλάτος ένα μέτρο. Την άνοιξη εξέρχεται αρκετή ποσότητα νερού σχηματίζοντας μικρό καταρράκτη. Στο κομμάτι αυτό θα χρειαστεί να βραχούμε προκειμένου να προχωρήσουμε ανάποδα από τη ροή του νερού. Μετά από μία διαδρομή 80 μέτρων περίπου συναντάμε το σιφόνι. Στο σημείο αυτό έχει πραγματοποιηθεί σπηλαιοκατάδυση από το ΣΕΛΑΣ που ένωσε τα δύο κομμάτια του υπόγειου ποταμού.
Οι φωτογραφίες είναι από επίσκεψη μελών του Πρωτέα και του ΣΟΚ στις 16/08/2019.

Α. Η πάνω κοίτη:

σημείο με όμορφο διάκοσμο

η πάνω είσοδος

Σπήλαιο Ανεμότρυπας, Πράμαντα, Τζουμέρκα

Το σπήλαιο βρίσκεται λίγο έξω από τα Πράμαντα κάτω από την επιβλητική Στρογγούλα. Βρίσκεται σε υψόμετρο 900 μέτρων και είναι το μοναδικό αξιοποιημένο τουριστικά σπήλαιο των Τζουμέρκων. Ανακαλύφθηκε τυχαία το 1960 από 2 άτομα της περιοχής. Πρόκειται για ενεργό υπόγειο ποτάμι με το νερό να εισέρχεται από μικρή οπή με συνεχή παροχή όλο το χρόνο. Παρουσιάζει εντυπωσιακό λιθωματικό διάκοσμο και μοναδικές λίμνες υπερχείλισης (γκουρ), κυρίως μετά την τουριστική διαδρομή. 
Το νερό μετά την είσοδό του στο σπήλαιο από την πηγή ακολουθεί κατηφορική πορεία και έπειτα χάνεται σε σιφόνι. Εμφανίζεται ξανά σε αγωγό χαμηλότερα της τουριστικής διαδρομής για να χαθεί ξανά και να εμφανιστεί άλλη μία φορά χαμηλότερα και αριστερά του πρώτου θαλάμου. Εκτονώνεται με τη μορφής πηγής 25μ χαμηλότερα της εισόδου.
Το φωτογραφικό υλικό είναι από την τωρινή-χαμηλή κοίτη του ποταμού, η οποία βρίσκεται κάτω από την τουριστική διαδρομή. Η φωτογράφιση πραγματοποιήθηκε στη 2η αποστολή που οργάνωσε ο Πρωτέας στα Τζουμέρκα.
Υλικό από το πάνω μη τουριστικό κομμάτι εδώ.

εντυπωσιακά φράγματα 

Υπόγειο ποτάμι Ανεμότρυπας, Τζουμέρκα

    Το σπήλαιο βρίσκεται έξω από τα Πράμαντα σε υψόμετρο 900 μέτρων και είναι το μοναδικό αξιοποιημένο τουριστικά σπήλαιο των Τζουμέρκων. Ανακαλύφθηκε τυχαία το 1960 από 2 άτομα της περιοχής και κατόπιν το επισκέφτηκε η Α. Πετροχείλου με κλιμάκιο της Ε.Σ.Ε. όπου το χαρτογράφησε και το ανέδειξε. Αξιοποιήθηκε τουριστικά το 2000 και το μήκος της τουριστικής διαδρομής είναι 200μ. Πρόκειται για ενεργό υπόγειο ποτάμι με το νερό να εισέρχεται από μικρή οπή με συνεχή παροχή όλο το χρόνο. Παρουσιάζει εντυπωσιακό λιθωματικό διάκοσμο και μοναδικές λίμνες υπερχείλισης (γκουρ), κυρίως μετά την τουριστική διαδρομή. Το νερό μετά την είσοδό του στο σπήλαιο από την πηγή ακολουθεί κατηφορική πορεία και έπειτα χάνεται σε σιφόνι. Εμφανίζεται ξανά στα μέσα της διαδρομής σε αγωγό χαμηλότερα αυτής για να χαθεί ξανά και να εμφανιστεί άλλη μία φορά χαμηλότερα και αριστερά του πρώτου θαλάμου. Εκτονώνεται με τη μορφής πηγής 25μ χαμηλότερα της εισόδου. Η θερμοκρασία του νερού είναι 10^o C περίπου.  
     Το φωτογραφικό υλικό είναι από την αποστολή που πραγματοποίησε ο Πρωτέας στα Τζουμέρκα τον Ιούλιο του 2017, και είναι στο κομμάτι μετά την τουριστική διαδρομή. 
     Υλικό από το κάτω μη τουριστικό κομμάτι του υπόγειου ποταμού εδώ.

μοναδική ομορφιά από τις δαντέλες (γκουρ) της Ανεμότρυπας

λίμνη και στεριά, ακριβώς μετά την τουριστική διαδρομή

Σπήλαιο Γκούβα Μάρε, Ματσούκι, Τζουμέρκα

Το σπήλαιο βρίσκεται πριν το Ματσούκι και τη σιδερένια γέφυρα. Κατά σημεία στην άκρη του δρόμου έχουμε θέα στην είσοδο που βρίσκεται απέναντι στην πλαγιά. Η ονομασία του είναι βλάχικη και σημαίνει "Μέγα Σπήλαιο".
Το σπήλαιο διανοίγεται σε ασβεστόλιθο και αποτελείται από αγωγούς με περιοδική ροή νερού. Το καλοκαίρι που έγινε η εξερεύνηση υπήρχε αρκετή λάσπη, αλλά όχι ροή νερού. Κατά σημεία οι αγωγοί διακόπτονται από θαλάμους με διάκοσμο, με ιδιαίτερα όμορφα γκουρ και ρεόλιθο. Η κλίση του σπηλαίου παρουσιάζει εναλλαγές.
Μετά από 350 μέτρα διαδρόμων υπάρχει βάραθρο, όπου μετά από κατάβαση 20 μέτρων βρίσκουμε κατηφορικό αγωγό που καταλήγει σε λίμνη. Πρόκειται για τεχνικό σπήλαιο με στενά περάσματα, βάραθρα εντός του και σημεία με αναρρίχηση.
Σπάνια εξέρχεται νερό από την είσοδο του σπηλαίου, ενώ πηγές μόνιμης παροχής που πιθανό να συνδέονται με το υπόγειο δίκτυο νερού του σπηλαίου χύνονται χαμηλά μέσα στο Ματσουκιώτικο ρέμα. Το σπήλαιο εξερευνήθηκε από τον Πρωτέα στα πλαίσια αποστολής που διοργάνωσε στα Αθαμανικά όρη τον Ιούλη του 2017.

η είσοδος από το δρόμο απέναντι

η είσοδος από μέσα

Υπόγειο ποτάμι Αγγίτη, 3o κομμάτι (2650μ εώς 4280μ)

Το 3ο κομμάτι του εντυπωσιακού υπόγειου ποταμού ξεκινάει μετά το σιφώνι στα 2650μ μέχρι το επόμενο στα 4280μ. Κατά διαστήματα παρουσιάζει αίθουσες μεγάλων διαστάσεων με επιβλητικό διάκοσμο.

Υπόγειο ποτάμι Νεροσπηλιάς, 'Οθρυς

Πρόκειται για το μεγαλύτερο υπόγειο ποταμό της Μαγνησίας με μήκος εξερευνημένων διαδρόμων στα 1400 μέτρα. Βρίσκεται στο κέντρο περίπου του ορεινού όγκου, δυτικά από το χωριό του Αγ. Ιωάννη στα 1250 μέτρα υψόμετρο. Με διαστάσεις εισόδου στα 4μ. πλάτος και 10μ. ύψος και με νερό να εξέρχεται από το εσωτερικό του, είναι αρκετά γνωστό στην περιοχή. Διανοίγεται σε ασβεστόλιθο, κροκαλοπαγή, ενώ κοντά στην είσοδο υπάρχει και τραβερτίνης. Η όδευση στον κύριο άξονα γίνεται άνετα, όπου παρατηρούνται και οι μεγαλύτερες αίθουσες με αρκετές κατακριμνήσεις. Κατά σημεία υπάρχουν απολιθώματα στα τοιχώματα (Ιππουρίτες). Στα σημεία όπου η οροφή χαμηλώνει χρειάζεται κολύμπι, ενώ σε κάποια άλλα περπατάμε εκτός νερού. Όμορφος διάκοσμος στα τοιχώματα αλλά και στο δάπεδο. Αρκετές και οι αργιλικές αποθέσεις που καλύπτουν τον ασβεστόλιθο.
Η Νεροσπηλιά βρίσκεται στο όριο του υδροφόρου ορίζοντα και τροφοδοτείται με νερό από την περιοχή του μέγα-Λάκκου. Σε πολλά σημεία η διατομή είναι φαρδιά ψηλά, γεγονός που μαρτυρά την περίοδο όπου ο αγωγός ήτανε πληρωμένος με νερό. Με την ανύψωση της Όθρυς χαμηλώνει ο υδροφόρος ορίζοντας, η διατομή στενεύει και το σπήλαιο περνάει στη ζώνη κατείσδυσης. Η διάβρωση του ασβεστόλιθου συντελείται από πάνω προς τα κάτω, με το σημερινό αγωγό να είναι 4 με 6 μέτρα χαμηλότερα από τον αρχικό αγωγό. Κατά σημεία παρατηρούμε στροβιλοειδής γλυφές στην οροφή του σπηλαίου που δείχνουν υδροφορέα υπό πίεση.
Σημαντική εργασία και επιπλέον πληροφορίες για τη Νεροσπηλιά θα βρείτε εδώ.
Το σπήλαιο εξερεύνησαν μέλη του Πρωτέα στις 29/04/2017.
Οι φωτογραφίες είναι από τον κύριο αγωγό χωρίς το δυτικό και ανατολικό κλάδο.

Η είσοδος της Νεροσπηλιάς

Υπόγειο ποτάμι Σταφυλά, Ματσούκι, Τζουμέρκα

Το σπήλαιο ανήκει στον ορεινό όγκο της Κακαρδίτσας και βρίσκεται πριν το Ματσούκι, αρκετά κοντά στο γεφύρι του Σταφυλά σε μία περιοχή γεμάτη πηγές και άφθονα νερά! Η είσοδός είναι στα 860μ. στο βόρειο πρανές της χαράδρας του Ματσουκιώτικου ρέματος, στο οποίο ρίχνει τα νερά του, λίγο πιο κάτω από τον εντυπωσιακό καταρράκτη Καμήλι.
Πρόκειται για υπόγειο ποτάμι μήκους 70 μέτρων. Η πηγή που βρίσκεται στο τέλος ενεργοποιείται τους μήνες της Άνοιξης από το λιώσιμο των χιονιών, ενώ το καλοκαίρι στερεύει. Η είσοδος του είναι ορατή από το δρόμο και έχει διαστάσεις 4x3. Το σπήλαιο μπορεί να χωριστεί σε δύο κομμάτια. Το πρώτο κομμάτι πέρα από την κύρια είσοδο που βγαίνει το νερό έχει άλλες δύο εισόδους από όπου μπαίνει φως και έτσι είναι σε γενικές γραμμές φωτεινό, καθώς και ένα παράλληλο αγωγό 7 μέτρων. Το δεύτερο και σκοτεινό κομμάτι ξεκινάει από ένα χαμηλό πέρασμα. Η κοίτη έχει πλάτος 2 μέτρα και ύψος οροφής είναι στα 3 μέτρα, ενώ το μήκος του πρώτου σκοτεινού αγωγού είναι 20 μέτρα. Στο μέσο του παρουσιάζει όμορφο παραπετασματοειδή διάκοσμο, κοράλια και γκουρ. Ακολουθεί στενό πέρασμα που οδηγεί στον τελευταίο θάλαμο, όπου βρίσκεται η πηγή, το νερό της οποίας βγαίνει από αγωγό και σχηματίζει μικρό καταρράκτη. Το σπήλαιο εξερευνήθηκε, χαρτογραφήθηκε και φωτογραφήθηκε από μέλη του Πρωτέα στις 15/04/2017.

Η είσοδος. Φωτό από το δρόμο απέναντι

Ο καταρράκτης που σχηματίζεται μετά την έξοδο του νερού από το στόμιο

Υπόγειο ποτάμι Λέγκως, Δέση, νότια Πίνδος

Ο υπόγειος ποταμός βρίσκεται κοντά στη Δέση, στο όρος Χαλικόβουνο σε υψόμετρο 1450μ. Αν και οριζόντιο έχει απότομα πρανή γύρω από την είσοδο και η πρόσβαση καλό είναι να γίνεται με χρήση σχοινιού. Ανήκει στην περιοχή του Ασπροποτάμου που βρίσκεται στη νότια Πίνδο.
Περιγραφή σπηλαίου: Η είσοδος έχει μεγάλο άνοιγμα και δεν επηρεάζεται από τη στάθμη-ποσότητα του νερού. Το ποτάμι εισχωρεί σε σιφώνι 1 μέτρο μετά την είσοδο και εκτονώνεται μερικά μέτρα πιο κάτω με αρκετή ορμή, για να σχηματίσει καταρράκτη 30 μέτρων στη θέση με την ονομασία "Γκούρα Μπαντιμάρι". Στα πρώτα 15 μέτρα του σπηλαίου η προσπέλαση γίνεται δίπλα από τον ποταμό σε στεγνό δάπεδο με αρκετό και όμορφο διάκοσμο. Ακολουθεί μεγάλος θάλαμος με ύψος οροφής 5 μέτρα και πολλές κατακριμνήσεις στο δάπεδο. Η πορεία του νερού γίνεται κάτω από αυτές και για μερικά μέτρα περπατάμε σε βράχους μην έχοντας επαφή με το νερό. Στη συνέχεια ο αγωγός στενεύει και κάνει μια στροφή, ενώ η προσπέλαση γίνεται μέσα από νερό που έχει βάθος 1 μέτρο. Το ποτάμι συνεχίζει για άλλα 30 μέτρα που στο τέλος έχουνε όμορφο λιθωματικό διάκοσμο. Μετά από μία τελευταία στροφή το ταβάνι χαμηλώνει και η συνέχεια είναι αδύνατη. Το σύνολο της διαδρομής είναι στα 70 μέτρα περίπου.
Προέλευση ονομασίας: Κάπου στη δεκαετία του 1920 στο σπήλαιο κλέφτηκε η όμορφη Λέγκω (από την Πύρρα) με έναν χωριανό από το Βροντερό, αφού δεν ήθελαν οι δικοί της να την παντρέψουν.
Η εξερεύνηση-φωτογράφηση έγινε στις 26 Μαρτίου 2016 από μέλη του Πρωτέα, με αρκετή ποσότητα νερών, πράμα που μαρτυράει και ο όγκος νερού του καταρράκτη.

Ο καταρράκτης κάτω από τον υπόγειο ποταμό

Η είσοδος μετά τα πρώτα μέτρα

Σπήλαιο Μπέη, Κόζιακας, νότια Πίνδος

Η σπηλιά του Μπέη βρίσκεται στον Κόζιακα στα 1220μ υψόμετρο, σε μία ιδιαίτερη γεωλογικά περιοχή. Πρόκειται για καταβόθρα που στραγγίζει τα νερά ενός λεκανοπέδιου του βουνού, τα οποία διάβρωσαν τον ασβεστόλιθο και βρήκαν έξοδο στην ανατολική πλευρά της ορθοπλαγιάς. Με ανύψωση του εδάφους και τη διάβρωση του νερού σχηματίστηκε ένας εντυπωσιακών διαστάσεων αγωγός με δύο εισόδους. Το φως εισχωρεί από τα μεγάλα ανοίγματα 10 μέτρων περίπου, ενώ υπάρχει και έντονο ρεύμα αέρα στον κύριο αγωγό.

Στη νότια πλευρά του κύριου αγωγού υπάρχουν δύο ακόμα αγωγοί-διακλάσεις. Η πρώτη που συναντάμε, μήκους 100 μέτρων περίπου, στενεύει προοδευτικά και οδηγεί σε θάλαμο με εντυπωσιακό διάκοσμο στα τοιχώματα και δυστυχώς μία λαθρανασκαφή. Η δεύτερη που είναι κοντά συνεχίζει για 60 μέτρα περίπου και σταματάει σε τοίχωμα, ενώ ψηλότερα υπάρχει πατάρι από όπου έρχεται άλλος αγωγός με πιθανή συνέχεια. Η σπηλιά είναι ένα σύστημα αγωγών και διακλάσεων.

Το ύψος της οροφής κυμαίνεται γενικά στα 10 μέτρα, ενώ στον κύριο αγωγό μεγάλοι ογκόλιθοι βράχων έχουν αποκολληθεί από την οροφή με αποτέλεσμα το νερό να χάνεται κατά σημεία κάτω από αυτούς. Στην είσοδο σχηματίζεται καταρράκτης 7 μέτρων που ανάλογα με την εποχή η ποσότητα του έχει διακυμάνσεις. Στην κατάβαση οι βράχοι που υπάρχουν στην είσοδο είναι ολισθηροί και καλύτερα είναι να γίνεται χρήση σχοινιού. Στις διακλάσεις υπάρχουν κάποιες νυχτερίδες, καθώς και γουανό. 

Το σπήλαιο εξερευνήθηκε στις 27/03/2016 από μέλη του Πρωτέα και αρκετή ποσότητα νερού.
Η πρόσβαση γίνεται από την Ελάτη ή από τη θέση Κώστα στο δρόμο που πάει για Κανάλια με πολύ καλή σηματοδότηση. Μέρος της διαδρομής στο wikiloc.

Η είσοδος με χιονόπτωση

Κατάβαση 7 μέτρων για την είσοδο στον ποταμό

Σπήλαιο Κηπίνας, Τζουμέρκα

Το σπήλαιο βρίσκεται εντός της Μονής Κηπίνας πριν τους Καλαρρύτες, στην περιοχή των Τζουμέρκων. Λόγω της Μονής η ανθρώπινη παρουσία ξεκίνησε από πολύ παλιά, ενώ η πρώτη σπηλαιολογική επίσκεψη έγινε από την Πετροχείλου το 1956. Πρόκειται για παλιά κοίτη υπόγειου ποταμού με τη στάθμη του νερού να βρίσκεται 60 μέτρα χαμηλότερα, αφού στη βάση της ορθοπλαγιάς υπάρχει ενεργό υπόγειο ποτάμι με σιφώνι στα πρώτα 20 μέτρα.
Ο αγωγός διανοίγεται σε ασβεστόλιθο και κοντά στην έξοδο έχει χαμηλότερο ταβάνι ενώ προχωρώντας βαθύτερα η διατομή μεγαλώνει, αφού μάλλον υπήρχε μεγαλύτερη ροή νερού. Επίσης όπου το ταβάνι είναι χαμηλό το πλάτος του αγωγού είναι μεγαλύτερο, ενώ στενότεροι είναι οι αγωγοί με ψηλή οροφή. Το μήκος του σπηλαίου είναι 250μ., ενώ σε κάποια σημεία υπάρχουν μικρότερες διακλάσεις και αγωγοί που ενώνονται με τον κύριο άξονα. Το δάπεδο, όπως και το ταβάνι, σε πολλά σημεία είναι επίπεδο, ενώ σε άλλα κατακερματισμένο, δείχνοντας την σε βάθος διάβρωση του αγωγού, που πιθανώς να επικοινωνεί με το υπόγειο ποτάμι χαμηλότερα.
Μικρή η παρουσία σπηλαιοδιάκοσμου, μιας και το σπήλαιο κατά τη δημιουργία του ήτανε πληρωμένο με νερό. Υπάρχουν μερικοί σταλακτίτες, κουρτίνες και μία εντυπωσιακή κολώνα τριών μέτρων. Αντίθετα το νερό έχει αφήσει το στίγμα στα τοιχώματα του σπηλαίου με τις χαρακτηριστικές γλυφές πάνω στον ασβεστόλιθο. Αν και σε κάποια σημεία υπάρχει γουανό ελάχιστες νυχτερίδες παρατηρήθηκαν. Στον τελευταίο θάλαμο παρουσιάζει πρώην σιφώνι που έχει πληρωθεί με ιζήματα. Είναι σχεδόν σίγουρη η συνέχεια του αγωγού πίσω από αυτό, ενώ πιθανό να ξεκινάει ψηλότερα από ανεξερεύνητο βάραθρο ΒΔ της μονής. Το σπήλαιο χαρτογραφήθηκε σε αποστολή του Πρωτέα το 2017.

Η χαμηλή οροφή μετά την είσοδο από τη μονή

δύο μικρές διαδοχικές λίμνες κοντά στην είσοδο

Μεσορόπη - σπήλαιο Βοσκόβρυσης, Παγγαίο

Η ανάβαση ξεκινάει από το χωριό της Μεσορόπης στους πρόποδες του Παγγαίου στα 300μ υψόμετρο. Το μονοπάτι διαμορφώθηκε το 2006 από το δασαρχείο Καβάλας και περνάει/τέμνει ρέμα της περιοχής με αρκετά νερά για τα δεδομένα του Παγγαίου. Θα συναντήσουμε κατά σημεία ξύλινες γέφυρες, σκαλοπάτια, κιόσκια αλλά και ψηλές φτέρες ανάλογα με την εποχή. Μέχρι την είσοδο του σπηλαίου θα χρειαστούμε 3 ώρες περίπου διανύοντας 5 χιλιόμετρα. Το εντυπωσιακό υπόγειο ποτάμι της Βοσκόβρυσης έχει μόνιμη ροή και η είσοδος σε αυτό γίνεται το καλοκαίρι και το φθινόπωρο πριν αρχίσουν οι βροχές.
Η διαδρομή έγινε τον Ιανουάριο του 2010 με έντονη βροχόπτωση για ώρα. Λεπτομέρειες της διαδρομής στο wikiloc.

Πολλά νερά κατά σημεία 

Αίθουσα Αγγίτη, 2500μ

Από τις μεγαλύτερες αίθουσες του υπόγειου ποταμού βρίσκεται ακριβώς μετά το σιφώνι 4 στα 2500μ. Εντυπωσιακός διάκοσμος και περίεργοι σχηματισμοί στην επιφάνεια των ιζημάτων. Επίσης έχει μεγάλες κατακριμνήσεις και παρουσιάζει αρκετό σταλακτιτικό διάκοσμο, κοράλια, κονουλίτες κα.

Σπήλαιο Πηγών Αγγίτη, 4ο τμήμα, (4280μ - 6000μ,διασταύρωση)

Το 4ο τμήμα του τεράστιου υπόγειου ποταμού ξεκινάει από το 5ο σιφώνι στα 4280μ μέχρι το σημείο της διακλάδωσης στα 6000μ από την είσοδο. Στην αρχή υπάρχει μεγάλος θάλαμος, ενώ το κομμάτι αυτό περιλαμβάνει στροφή 160 μοιρών. Καθ' όλη τη διάρκεια η κοίτη έχει 15-20 μέτρα πλάτος ενώ το ύψος οροφής κυμαίνεται στα 10 με 30 μέτρα. Κατά σημεία υπάρχουν μεγάλες ποσότητες ιζημάτων που αποτέθηκαν στις όχθες του υπόγειου ποταμού. Φτάνοντας στη διασταύρωση η δεξιά κοίτη παρουσιάζει σιφώνι μετά από 300μ, το οποίο έχει μήκος 12 μέτρα και βάθος 7μ. Η παροχή νερού είναι μεγαλύτερη στην αριστερή κοίτη, η οποία συνεχίζει μέχρι τα 7790μ. βάθος όπου και καταλήγει και αυτή σε σιφώνι.
Η αποστολή στο σπήλαιο έγινε αρχές Αυγούστου με τη στάθμη των νερών του υπόγειου ποταμού αρκετά χαμηλή και τα σιφώνια 4 (2650μ) και 5 (4280μ) προσπελάσιμα.

Εντυπωσιακή αίθουσα με χαρακτηριστική αψίδα μετά το σιφώνι στα 4280μ

Το 5ο σιφώνι στα 4280

Σπήλαιο πηγών Αγγίτη (Μααρά), τουριστικό κομμάτι

Το υπόγειο ποτάμι του Αγγίτη βρίσκεται στη Δράμα και είναι ο μεγαλύτερος σε μήκος αγωγός στην Ελλάδα και ίσως στην Ευρώπη. Το σπήλαιο άνοιξε τις πόρτες του για το κοινό το 2000, ενώ η τουριστική διαδρομή περιλαμβάνει τα πρώτα 480μ. Τους μήνες της άνοιξης είναι πλημμυρισμένο και μη επισκέψιμο, αφού η στάθμη του νερού ξεπερνάει το διάδρομο..
Περιγραφή τουριστικής διαδρομής (0-480μ): Η είσοδος στο σπήλαιο γίνεται από τεχνητή σήραγγα που διανοίχτηκε το 1980. Η πρώτη αίθουσα ονομάζεται "Μεγάλη αίθουσα Ι" και έχει μήκος 35μ πλάτος 35μ και ύψος 6μ. Στο βόρειο τμήμα της υπάρχει μία τυφλή καπνοδόχος 15μ. Η αίθουσα περιλαμβάνει εντυπωσιακό διάκοσμο, κυρίως σταλακτιτικό. Η ύπαρξη νερού στο δάπεδο δεν αφήνει τη δημιουργία σταλαγμιτών παρά μόνο σε σημεία που το έδαφος είναι μονίμως στεγνό, πράγμα σπάνιο. Το σπήλαιο συνεχίζει με αίθουσα 5-6 μέτρα πλάτος, 25 μέτρα μήκος και 8μ ύψος. Το μήκος του διαδρόμου είναι 350μ ο οποίος σε μερικά σημεία στηρίζεται σε πασσάλους  φτάνουν τα 10μ βάθος. Το 1ο κομμάτι τελειώνει σε σιφώνι μήκους 10 μέτρων (σιφώνι 2 ή σιφώνι Νίκος) που διανοίχτηκε το 1981 και είναι προσπελάσιμο τους καλοκαιρινούς μήνες. Έπειτα ξεκινάει το 2ο κομμάτι
Ιστορικό εξερεύνησης: Το 1978 ο Γ. Αβαγιανός μαζί με το Γάλλο R. Pascal περάσανε το σιφώνι της εισόδου, μήκους 70 μέτρων, για να αρχίσουν να ανακαλύπτουν τον εντυπωσιακό υπόγειο αγωγό. Αργότερα διανοίχτηκε τούνελ προκειμένου να παρακαμφθεί το πλημμυρισμένο κομμάτι και να αξιοποιηθεί τουριστικά το σπήλαιο.
Επίσης σε όλο το δάπεδο της σπηλιάς υπήρχαν συσσωρευμένες τεράστιες ποσότητες άμμου με πάχος άνω των 5 μέτρων εξαιτίας ενός φράγματος που υπήρχε στην έξοδο της πηγής, το οποίο δεν άφηνε το σπήλαιο να αδειάσει από τα ιζήματα. Μόλις γκρεμίστηκε το φράγμα το ποτάμι άρχισε να αποβάλει τα συσσωρευμένα ιζήματα και η στάθμη του δαπέδου να πέφτει. Σταλακτίτες που ήτανε βυθισμένοι αποκαλύφθηκαν και ο αγωγός του σπηλαίου μεγάλωσε. Στο τουριστικό κομμάτι η άμμος έπεσε 2 μέτρα, ενώ βοήθησε στο να γίνουν ευκολότερα προσπελάσιμα τα σιφώνια.
Στο σπήλαιο εντοπίστηκαν επίσης λείψανα κατοίκησης που ανάγονται στην 4η χιλιετία (τέλη Νεολιθικής περιόδου) και απ' ότι φαίνεται οι επισκέψεις στο σπήλαιο συνεχίστηκαν και μεταγενέστερες εποχές, ωστόσο ήτανε πάντα περιστασιακές και σύντομες.

μικρή ακτή στο μέσο της διαδρομής

αριστερά ο διάδρομος 

Καταβόθρα Οίτης

Η καταβρόθρα βρίσκεται μετά τα πυρά του Ηρακλέους στον εθνικό δρυμό Οίτης. Προσεγγίζεται εύκολα σε χωματόδρομο από την Παύλιανη, εκτός αν έχει χιόνια. Βρίσκεται στα 1500μ στη βάση ορθοπλαγιάς. Πρόκειται για υπόγειο ποτάμι μήκους 120μ που καταλήγει σε στενό κομμάτι και μετά σε σιφώνι. Στα πρώτα 100μ η κοίτη είναι φαρδιά. Εικάζεται ότι τα νερά της καταβόθρας που συνεχίζουν υπόγεια διαδρομή εκτονώνονται με τη μορφή πηγών ψηλά στο διάσημο φαράγγι του Γοργοπόταμου, στην περιοχή Άγιο Πνεύμα. Μάλιστα η άλλη ονομασία της Οίτης είναι και Καταβόθρα.
Οι φωτό είναι από Α. Ζάχαρη και Δ. Παυλίδη.

Καταβόθρα Οίτης

Καταρράκτης Ζεστών νερών, Σιδηρόκαστρο, Σέρρες

Ο καταρράκτης βρίσκεται λίγο έξω από το Σιδηρόκαστρο στον ποταμό Κρουσοβίτη. Πέφτει από ύψος 15 μέτρων και το νερό του είναι ζεστό. Από πίσω του είναι και η είσοδος για ένα υπόγειο ποτάμι μήκους 130μ. με αρκετό σταλακτιτικό διάκοσμο και πολλές νυχτερίδες. Στη βάση του καταρράκτη υπήρχε σταλαγμιτικός σχηματισμός σε μορφή ζευγαριού, ο οποίος εκλάπει (!) το 2006..

Σπήλαιο Βοσκόβρυσης, Παγγαίο

Ονομάζεται και Βοσκόνερο ή Τσομπάν Σουί και πρόκειται για ενεργό υπόγειο ποτάμι. Χαρακτηρίζεται ως πηγή επαφής του υπερκείμενου μάρμαρου με το γρανίτη. Τους μήνες με πολλά νερά είναι απροσπέλαστο, διότι η είσοδος έχει μικρό άνοιγμα και πλημμυρίζει. Η πρόσβαση γίνεται από το χωριό Μεσορόπη Καβάλας σε καλά διαμορφωμένο μονοπάτι και σε 3 ώρες φτάνει στην είσοδο του σπηλαίου στα 1250μ. υψόμετρο. Στο πρώτο τμήμα του υπάρχουν ογκόλιθοι που έχουν αποκολληθεί από την οροφή. Στο μεσαίο κομμάτι του στενεύει (1,5 με 2 μέτρα) ενώ η οροφή είναι στα 4 μέτρα. Σε αυτό το σημείο υπάρχει εντυπωσιακός διάκοσμος (παραπετασματοειδής σταλακτίτες, κουρτίνες, κοράλια, γκουρ). Τα τελευταίο κομμάτι αποτελείται από 3 λίμνες και είναι σχετικά πλημμυρισμένο με το νερό σε ηρεμία. Στην τελευταία λίμνη σε βάθος 4 μέτρων υπάρχει αγωγός (σιφώνι) από όπου και έρχεται το νερό. Είχε γίνει σπηλαιοκατάδυση από την ΕΣΕ το 1985 χωρίς όμως να οδηγήσει κάπου λόγω μεγάλης επικινδυνότητας. Το σπήλαιο διανοίγεται σε μάρμαρο.

Μέλη του Πρωτέα το εξερεύνησαν, το χαρτογράφησαν και το φωτογράφισαν στις 13/14 Σεπτεμβρίου  2014 με αρκετά χαμηλή τη στάθμη του υπόγειου ποταμού.

Η είσοδος από μέσα

Skocjan caves, Slovenia

Στη Σλοβενία βρίσκεται ένα εντυπωσιακό σύμπλεγμα σπηλαίων από τα πιο διάσημα στον κόσμο. Πρόκειται για τις Scocjan caves, ένα λαβύρινθο με γιγάντια σπήλαια, υπόγειο ποταμό και καταρράχτες, βιότοπο σπάνιων ζώων και πουλιών. Έχει ενταχθεί στον κατάλογο της Unesco από το 1986 και είναι τυπικό παράδειγμα του καρστ.
Από το χωριό Σκόρτσιαν το νερό του ποταμού Ρέκα χάνεται κάτω από τη γη για να κινηθεί 40km προς την Αδριατική. Κατά μήκος αυτής της τροχιάς ο ποταμός διαμορφώνει στο πέρασμά του ένα υπόγειο καρστικό τοπίο με πρωτόγονη ατμόσφαιρα που έχει όλα τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα της φυσικής διάβρωσης του ασβεστόλιθου: Ρωγμές, φαράγγια, φρέατα και χοάνες, λίμνες και καταρράκτες, στενά περάσματα και γιγάντιες αίθουσες. Η μεγαλύτερη αίθουσα είναι η Μαρτέλοβα Ντβοράνα μήκους 308μ., πλάτους 123μ και ύψους μέχρι και 146μ!
Όταν λιώνουν τα χιόνια η στάθμη του νερού στο υπόγειο φαράγγι του ποταμού Ρέκα μπορεί να ανέβει ταχύτατα μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα, ενώ και το καλοκαίρι οι 25 καταρράκτες του ποταμού προσφέρουν πολύ βοή και ένα εξαιρετικό θέαμα.
Πληροφορίες από το ΒΗΜΑCOSMOS τεύχος 11 και φωτογραφίες από το internet.