Υπόγειο ποτάμι Αγγίτη, (Μααρά), Δράμα

Το υπόγειο ποτάμι του Αγγίτη βρίσκεται στη Δράμα και είναι ο μεγαλύτερος σε μήκος ενεργός καρστικός αγωγός στην Ελλάδα και στα Βαλκάνια. Το σπήλαιο άνοιξε τις πόρτες του για το κοινό το 2000 με την τουριστική διαδρομή να περιλαμβάνει 480μ. Το μήκος των αγωγών είναι πάνω από 10000μ ενώ ακόμα δεν έχουνε προσπελαστεί τα σιφώνια 7 και 9 (φωτό παρακάτω). Τους μήνες της άνοιξης είναι πλημμυρισμένο και μη επισκέψιμο, αφού η στάθμη του νερού ξεπερνάει το διάδρομο. Πολλά σιφώνια βρίσκονται κατά μήκος του, τα οποία δυσκολεύουν την προσπέλαση και χρειάζονται εξειδικευμένο εξοπλισμό. Το 1992 διανοίχτηκε τούνελ προκειμένου να παρακαμφθεί το πλημμυρισμένο κομμάτι (σιφώνι 1) και αξιοποιείται τουριστικά το σπήλαιο.
Υδρολογία σπηλαίου: Τα νερά του Αγγίτη προέρχονται από τη λεκάνη του Νευροκοπίου από τις καταβόθες του Οχυρού, καθώς και τα βουνά Φαλακρού και Μενοίκιου. Η στάθμη του νερού του υπόγειου ποταμού παρουσιάζει κύκλο. Την άνοιξη με το λιώσιμο των χιονιών τροφοδοτείται με μεγάλο όγκο νερού από Φαλακρό και Μενοίκιο με αποτέλεσμα το σιφώνι που βρίσκεται στο τέλος της τουριστικής διαδρομής (σιφώνι 2) να είναι απροσπέλαστο. Καμιά φορά πλημμυρίζει και η τουριστική διαδρομή. Το καλοκαίρι η στάθμη υποχωρεί σταδιακά με τα σιφώνια 2,3,4 και 5 να γίνονται προσπελάσιμα χωρίς καταδυτικό εξοπλισμό. Το φθινόπωρο το ποτάμι παρουσιάζει τη χαμηλότερη στάθμη του, με τις όχθες εντός να είναι στο μέγιστο πλάτος τους. Αυτό συμβαίνει μέχρι τις βροχές όπου σιγά σιγά γεμίζει και πάλι.

Ιστορικό εξερεύνησης:
Η εξερεύνηση του σπηλαίου ξεκινάει το 1952 έπειτα από επίσκεψη της ΕΣΕ και του ζεύγους Πετροχείλου, η οποία θα σταματήσει σύντομα στο σιφώνι της εισόδου. Το 1978 ο Γάλλος R. Pascal με το σπηλαιολογικό σύλλογο ERIS περάσανε το σιφώνι 1 της εισόδου, μήκους 70 μέτρων, για να αρχίσουν να ανακαλύπτουν τον εντυπωσιακό υπόγειο αγωγό. Με την ομάδα των Γάλλων το '78 ήτανε και ένα μέλος της ΕΣΕ, ο Αβαγιανός Γ. Από τότε ξεκινάει και η συστηματική εξερεύνηση του υπόγειου ποταμού από την σπηλαιολογική ομάδα ERIS με επικεφαλής τον Pascal Reilé, όπου και θα επισκεφτούν πολλές φορές τον υπόγειο ποταμό που τους γοήτευσε και εξίταρε τη φαντασία τους. Σχεδόν σε κάθε επίσκεψη και όταν το επέτρεπαν οι συνθήκες οι Γάλλοι βουτούσαν στα βαθύτερα σιφώνια, ανακαλύπτοντας νέα ανεξερεύνητα τμήματα και επεκτείνοντας το μήκος του υπόγειου αγωγού. Το 1981 έγινε διάνοιξη με δυναμίτη στο σιφώνι 2 στα 480μ και επειδή τότε ήτανε και ένας έλληνας μαζί τους, ο Νίκος Ιωαννίδης, το σιφώνι πήρε το όνομά του.
Επισκέφτηκαν πολλές φορές τον Αγγίτη (1978, 1980, 1981, 1982, 1983, 1992, 1995, 1997, 2000, 2003, 2005, 2008, 2010), τις καταβόθρες του Οχυρού και το βάραθρο του Χρήστου.
Μεγάλη αποστολή έκανε και ο ΣΠΕΛΕΟ το 2002 όπου και εξερευνήθηκαν καινούρια τμήματα έπειτα από σπηλαιοκαταδύσεις και έτσι το σπήλαιο μεγάλωσε κατά 250μ (τα περισσότερα υποβρύχια στο σιφώνι 8 και 9). Αναλυτική αναφορά μπορείτε να βρείτε εδώ.

Η εντυπωσιακή αίθουσα της Ακρόπολης (1150μ.)

- Ακρόπολη: Στα 1150μ μέτρα από την είσοδο βρίσκεται η εντυπωσιακή αίθουσα της Ακρόπολης, μήκους 90μ, πλάτους 60μ και ύψους 40μ, ίσως η μεγαλύτερη της Ελλάδας. Υπάρχουν σταλακτίτες 15-20 μέτρων και τεράστιες καταπτώσεις βράχων. Εκεί βρέθηκαν και μεγάλες ποσότητες γουανό και δεδομένο ότι οι νυχτερίδες είναι δύσκολο να πέρασαν τα σιφώνια πιο πριν, δεν αποκλείεται το ενδεχόμενο να υπήρχε παλιά είσοδος που προσχώθηκε.

Χαρτογράφηση του υπόγειου ποταμού από ΣΠΕΛΕΟ

Το σπήλαιο μπορεί να χωριστεί σε έξι τμήματα

Τμήμα 1: Τουριστική διαδρομή

Τμήμα 2: 480μ-2500μ (σιφώνι 4)
Τμήμα 3: 2500μ-4280μ (σιφώνι 5)
Τμήμα 4: 4280μ-5800 (διασταύρωση)
Τμήμα 5: 5800-6070μ (σιφώνι 6, δεξιός κλάδος)
Τμήμα 6: 5800μ-7790μ (σιφώνι 7, αριστερός κλάδος)

Επίσης σε όλο το δάπεδο της σπηλιάς υπήρχαν συσσωρευμένες τεράστιες ποσότητες άμμου με πάχος άνω των 5 μέτρων εξαιτίας ενός φράγματος που υπήρχε στην έξοδο της πηγής, το οποίο δεν άφηνε το σπήλαιο να αδειάσει από τα ιζήματα. Μόλις γκρεμίστηκε το φράγμα το ποτάμι άρχισε να αποβάλει τα συσσωρευμένα ιζήματα και η στάθμη του δαπέδου να πέφτει. Σταλακτίτες που ήτανε βυθισμένοι αποκαλύφθηκαν και ο αγωγός του σπηλαίου μεγάλωσε. Στο τουριστικό κομμάτι η άμμος έπεσε 2 μέτρα, ενώ βοήθησε στο να γίνουν ευκολότερα προσπελάσιμα τα σιφώνια.
Στο σπήλαιο εντοπίστηκαν επίσης λείψανα κατοίκησης που ανάγονται στην 4η χιλιετία (τέλη Νεολιθικής περιόδου) και απ' ότι φαίνεται οι επισκέψεις στο σπήλαιο συνεχίστηκαν και μεταγενέστερες εποχές, ωστόσο ήτανε πάντα περιστασιακές και σύντομες.
Το φωτογραφικό υλικό είναι από επισκέψεις με τη σπηλαιολογία Θεσσαλονίκης Πρωτέας και από συμμετοχή στην έρευνα του Χ. Πέννου σχετικά με τα ιζήματα του σπηλαίου.

Υπόγειο ποτάμι Αγγίτη, αριστερός κλάδος, (5800μ-7800μ)

Το κομμάτι αυτό του υπόγειου ποταμού καλύπτει το κομμάτι από τη διασταύρωση (5800μ) μέχρι το τέλος του αριστερού (βορειοδυτικού) κλάδου (7800μ). Ο αγωγός ξεκινάει ομαλά, αν και κάπως μικρότεος από τα μεγέθη πριν τη διασταύρωση. Στα δεξιά υπάρχουνε σε αρκετά σημεία κατακριμνήσεις, οι οποίες εισχωρούν και εντός της κοίτης της. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα να δυσκολεύει την όδευση και να περπατάμε σε μεγάλους ογκόλιθους χάνοντας οπτική επαφή με το νερό που βρίσκεται από κάτω τους. Κάπου στα μισά (7000μ) υπάρχει και άλλος αγωγός από αριστερά που τροφοδοτεί νερό με σημαντική παροχή. Προχωρώντας στον κύριο αγωγό υπάρχει και άλλη τρύπα 10 μέτρα ψηλότερα με βάθος 60 μέτρα και αρκετά στενή. Λίγο πριν το σιφώνι στα 7800μ οι κατακριμνήσεις γίνονται αρκετά έντονες με μεγάλο ύψος, όπως και στην αίθουσα στο τέλος. Το σιφώνι 7 δεν έχει προσπελαστεί μέχρι σήμερα. Το πλάτος του είναι 5μ, με μήκος μεγαλύτερο των 55 μέτρων και βάθος 25 μέτρα περίπου. Ο πυθμένας του είναι κατηφορικός με λάσπη. Κατάδυση έχουν πραγματοποιήσει Γάλλοι δύτες της ERIS (2000) και ο ΣΠΕΛΕΟ (2003).

το σιφώνι στα 7800 μέτρα από την είσοδο

κατακριμνήσεις 

χαμηλή οροφή

ιζήματα στην κοίτη

Υπόγειο ποτάμι Αγγίτη, 3o κομμάτι (2650μ εώς 4280μ)

Το 3ο κομμάτι του εντυπωσιακού υπόγειου ποταμού ξεκινάει μετά το σιφώνι στα 2650μ μέχρι το επόμενο στα 4280μ. Κατά διαστήματα παρουσιάζει αίθουσες μεγάλων διαστάσεων με επιβλητικό διάκοσμο.

Αίθουσα Αγγίτη, 2500μ

Από τις μεγαλύτερες αίθουσες του υπόγειου ποταμού βρίσκεται ακριβώς μετά το σιφώνι 4 στα 2500μ. Εντυπωσιακός διάκοσμος και περίεργοι σχηματισμοί στην επιφάνεια των ιζημάτων. Επίσης έχει μεγάλες κατακριμνήσεις και παρουσιάζει αρκετό σταλακτιτικό διάκοσμο, κοράλια, κονουλίτες κα.

Σπήλαιο Πηγών Αγγίτη, 4ο τμήμα, (4280μ - 6000μ,διασταύρωση)

Το 4ο τμήμα του τεράστιου υπόγειου ποταμού ξεκινάει από το 5ο σιφώνι στα 4280μ μέχρι το σημείο της διακλάδωσης στα 6000μ από την είσοδο. Στην αρχή υπάρχει μεγάλος θάλαμος, ενώ το κομμάτι αυτό περιλαμβάνει στροφή 160 μοιρών. Καθ' όλη τη διάρκεια η κοίτη έχει 15-20 μέτρα πλάτος ενώ το ύψος οροφής κυμαίνεται στα 10 με 30 μέτρα. Κατά σημεία υπάρχουν μεγάλες ποσότητες ιζημάτων που αποτέθηκαν στις όχθες του υπόγειου ποταμού. Φτάνοντας στη διασταύρωση η δεξιά κοίτη παρουσιάζει σιφώνι μετά από 300μ, το οποίο έχει μήκος 12 μέτρα και βάθος 7μ. Η παροχή νερού είναι μεγαλύτερη στην αριστερή κοίτη, η οποία συνεχίζει μέχρι τα 7790μ. βάθος όπου και καταλήγει και αυτή σε σιφώνι.
Η αποστολή στο σπήλαιο έγινε αρχές Αυγούστου με τη στάθμη των νερών του υπόγειου ποταμού αρκετά χαμηλή και τα σιφώνια 4 (2650μ) και 5 (4280μ) προσπελάσιμα.

Εντυπωσιακή αίθουσα με χαρακτηριστική αψίδα μετά το σιφώνι στα 4280μ

Το 5ο σιφώνι στα 4280

Σπήλαιο πηγών Αγγίτη (Μααρά), τουριστικό κομμάτι

Το υπόγειο ποτάμι του Αγγίτη βρίσκεται στη Δράμα και είναι ο μεγαλύτερος σε μήκος αγωγός στην Ελλάδα και ίσως στην Ευρώπη. Το σπήλαιο άνοιξε τις πόρτες του για το κοινό το 2000, ενώ η τουριστική διαδρομή περιλαμβάνει τα πρώτα 480μ. Τους μήνες της άνοιξης είναι πλημμυρισμένο και μη επισκέψιμο, αφού η στάθμη του νερού ξεπερνάει το διάδρομο..
Περιγραφή τουριστικής διαδρομής (0-480μ): Η είσοδος στο σπήλαιο γίνεται από τεχνητή σήραγγα που διανοίχτηκε το 1980. Η πρώτη αίθουσα ονομάζεται "Μεγάλη αίθουσα Ι" και έχει μήκος 35μ πλάτος 35μ και ύψος 6μ. Στο βόρειο τμήμα της υπάρχει μία τυφλή καπνοδόχος 15μ. Η αίθουσα περιλαμβάνει εντυπωσιακό διάκοσμο, κυρίως σταλακτιτικό. Η ύπαρξη νερού στο δάπεδο δεν αφήνει τη δημιουργία σταλαγμιτών παρά μόνο σε σημεία που το έδαφος είναι μονίμως στεγνό, πράγμα σπάνιο. Το σπήλαιο συνεχίζει με αίθουσα 5-6 μέτρα πλάτος, 25 μέτρα μήκος και 8μ ύψος. Το μήκος του διαδρόμου είναι 350μ ο οποίος σε μερικά σημεία στηρίζεται σε πασσάλους  φτάνουν τα 10μ βάθος. Το 1ο κομμάτι τελειώνει σε σιφώνι μήκους 10 μέτρων (σιφώνι 2 ή σιφώνι Νίκος) που διανοίχτηκε το 1981 και είναι προσπελάσιμο τους καλοκαιρινούς μήνες. Έπειτα ξεκινάει το 2ο κομμάτι
Ιστορικό εξερεύνησης: Το 1978 ο Γ. Αβαγιανός μαζί με το Γάλλο R. Pascal περάσανε το σιφώνι της εισόδου, μήκους 70 μέτρων, για να αρχίσουν να ανακαλύπτουν τον εντυπωσιακό υπόγειο αγωγό. Αργότερα διανοίχτηκε τούνελ προκειμένου να παρακαμφθεί το πλημμυρισμένο κομμάτι και να αξιοποιηθεί τουριστικά το σπήλαιο.
Επίσης σε όλο το δάπεδο της σπηλιάς υπήρχαν συσσωρευμένες τεράστιες ποσότητες άμμου με πάχος άνω των 5 μέτρων εξαιτίας ενός φράγματος που υπήρχε στην έξοδο της πηγής, το οποίο δεν άφηνε το σπήλαιο να αδειάσει από τα ιζήματα. Μόλις γκρεμίστηκε το φράγμα το ποτάμι άρχισε να αποβάλει τα συσσωρευμένα ιζήματα και η στάθμη του δαπέδου να πέφτει. Σταλακτίτες που ήτανε βυθισμένοι αποκαλύφθηκαν και ο αγωγός του σπηλαίου μεγάλωσε. Στο τουριστικό κομμάτι η άμμος έπεσε 2 μέτρα, ενώ βοήθησε στο να γίνουν ευκολότερα προσπελάσιμα τα σιφώνια.
Στο σπήλαιο εντοπίστηκαν επίσης λείψανα κατοίκησης που ανάγονται στην 4η χιλιετία (τέλη Νεολιθικής περιόδου) και απ' ότι φαίνεται οι επισκέψεις στο σπήλαιο συνεχίστηκαν και μεταγενέστερες εποχές, ωστόσο ήτανε πάντα περιστασιακές και σύντομες.

μικρή ακτή στο μέσο της διαδρομής

αριστερά ο διάδρομος 

Σπήλαιο πηγών Αγγίτη (2ο τμήμα: 480-2650μ)

Πρόκειται για το μεγαλύτερο υπόγειο ποτάμι στην Ελλάδα με μήκος εξερευνημένων διαδρόμων 15χλμ, ενώ ακόμα δεν έχει εξερευνηθεί πλήρως. Επίσης είναι o μεγαλύτερος ενεργός καρστικός αγωγός στην Ελλάδα και ίσως στα Βαλκάνια. Ο μεγάλος όγκος νερού του υπόγειου ποταμού προέρχεται από την κοιλάδα του Κάτω Νευροκοπίου και τις καταβόθρες του Οχυρού, καθώς και τα βουνά Μενίκιο και Φαλακρό. Πολλά σιφώνια βρίσκονται κατά μήκους του, τα οποία δυσκολεύουν την προσπέλαση και χρειάζονται εξειδικευμένο εξοπλισμό.
- Ακρόπολη: Στα 1150μ μέτρα από την είσοδο βρίσκεται η εντυπωσιακή αίθουσα της Ακρόπολης, μήκους 90μ, πλάτους 60μ και ύψους 40μ, ίσως η μεγαλύτερη της Ελλάδας. Υπάρχουν σταλακτίτες 15-20 μέτρων και τεράστιες καταπτώσεις βράχων. Εκεί βρέθηκαν και μεγάλες ποσότητες γουανό και δεδομένο ότι οι νυχτερίδες είναι δύσκολο να πέρασαν τα σιφώνια πιο πριν, δεν αποκλείεται το ενδεχόμενο να υπήρχε παλιά είσοδος που προσχώθηκε.
- Ιστορικό εξερεύνησης: Η εξερεύνηση του σπηλαίου ξεκινάει το 1952 έπειτα από επίσκεψη του ζεύγους Πετροχείλου, η οποία θα σταματήσει σύντομα στο σιφώνι της εισόδου. Το 1978 θα έρθουν γάλλοι σπηλαιοδύτες οι οποίοι αρχικά θα εξερευνήσουν 4,5χλμ στοών. Από τότε ξεκινάει και η συστηματική εξερεύνηση του υπόγειου ποταμού από την σπηλαιολογική ομάδα ERIS με επικεφαλής τον Pascal Reilé. Μεγάλη αποστολή έκανε και ο ΣΠΕΛΕΟ το 2002 όπου και εξερευνήθηκαν καινούρια τμήματα έπειτα από σπηλαιοκαταδύσεις και έτσι το σπήλαιο μεγάλωσε κατά 250μ (τα περισσότερα υποβρύχια στο σιφώνι 8 και 9). Το σπήλαιο ωστόσο έχει μέλλον ακόμα..

- Περιγραφή 2ου τμήματος (480-2650): Το 2ο κομμάτι του υπόγειου ποταμού ξεκινάει αμέσως μετά την τουριστική διαδρομή ύστερα από 480μ, όπου υπάρχει σιφώνι που διανοίχτηκε το 1980. Αρχικά έχουμε αγωγό μήκους 100μ, πλάτους 15μ και ύψους 10μ. Στο τέλος του, στα 670μ βάθος, υπάρχει ένας διανοιγμένος αγωγός που παρακάμπτει ένα ακόμα σιφώνι. Εκεί το νερό συγκεντρώνεται σε μία στενή στοά, μήκους 10μ και πλάτους μόλις 2μ, δυσκολεύοντας την προσπέλαση όταν είναι αρκετό. Έπειτα ακολουθεί μεγάλος αγωγός μήκους 500μ, πλάτους 15-20 μέτρα και ύψους 10-15 μέτρα, ο οποίος οδηγεί στην αίθουσα της Ακρόπολης στα 1250μ. Το σπήλαιο συνεχίζει με αντίστοιχη στοά με την προηγούμενη μέχρι τα 2650μ, όπου υπάρχει σιφώνι μήκους 15μ και ανοίγματος 65 εκατοστών, από τα οποία τα 50 καλύπτονται απ' το νερό. Εκεί τελειώνει το 2ο κομμάτι του σπηλαίου.

Η αίθουσα της Ακρόπολης